Cúng ông Công ông Táo 2027: Ngày giờ, mâm cúng và cách thả cá chép

Cúng ông Công ông Táo là lễ tiễn Táo quân về trời vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch, mở đầu chuỗi nghi lễ cuối năm của người Việt. Năm nay, 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ rơi vào thứ Bảy, ngày 30/1/2027. Bài viết tóm tắt ý nghĩa của lễ, thời điểm cúng, mâm lễ, cách thả cá chép đúng cách và những điều nên tránh, trên tinh thần giữ nếp nhà, tiết kiệm và an toàn.

Ông Công ông Táo là ai?

Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Táo quân là vị thần trông coi bếp lửa và việc nhà. Cách gọi “ông Công ông Táo” gộp hai lớp thần: ông Công thường được hiểu là thần đất (Thổ Công), cai quản nền nhà; ông Táo là thần bếp. Theo quan niệm phổ biến, mỗi năm vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân lên trời tâu với Ngọc Hoàng về việc làm ăn, cư xử của gia đình trong năm, rồi trở về vào đêm giao thừa.

Truyền thuyết “hai ông một bà”

Câu chuyện được kể nhiều nhất là chuyện vợ chồng Trọng Cao và Thị Nhi. Vì nghèo khó và giận nhau, người vợ bỏ đi rồi lấy người chồng sau là Phạm Lang. Khi gặp lại người chồng cũ đang lưu lạc, bà giấu ông trong đống rơm; đống rơm bị đốt, cả ba người lần lượt lao vào lửa. Cảm động vì tình nghĩa, Ngọc Hoàng phong cả ba làm thần bếp. Vì vậy bộ mũ áo cúng Táo quân thường gồm hai mũ ông và một mũ bà. Đây là truyền thuyết, có nhiều dị bản theo từng vùng.

Cúng ông Công ông Táo 2027 vào ngày nào?

Ngày chính là 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ, tức thứ Bảy 30/1/2027. Theo lịch tháng Chạp năm nay:

Bạn có thể xem lịch đầy đủ, giờ Hoàng đạo từng ngày tại trang ngày đẹp tháng 1 năm 2027.

Cúng giờ nào?

Theo nếp phổ biến, nhiều gia đình cúng vào buổi sáng hoặc trước trưa ngày 23, với quan niệm Táo quân lên đường trước giờ Ngọ (khoảng 11–13 giờ). Nếu ngày 23 bận việc, không ít nhà làm lễ sớm hơn một vài ngày, thường từ 20 đến 23 tháng Chạp. Cũng có nơi cúng vào tối 22. Không nên quá lo lắng về giờ giấc tuyệt đối: chọn lúc cả nhà có mặt, nấu nướng chu đáo và thắp hương trang nghiêm là được.

Mâm cúng ông Công ông Táo gồm những gì?

Mâm lễ có thể làm chay hoặc mặn tùy nếp nhà. Các nhóm lễ vật thường gặp:

• Lễ vật cơ bản: hương, hoa tươi, đèn hoặc nến, trầu cau, chén nước sạch, chén rượu nhỏ, đĩa hoa quả.
• Mũ áo Táo quân: bộ hai mũ ông, một mũ bà kèm áo, hia; một số nơi dùng hia giấy màu theo năm. Có thể chọn bộ nhỏ, đơn giản.
• Cá chép: cá sống để thả sau lễ (hoặc cá chép giấy). Dân gian tin Táo quân cưỡi cá chép về trời, gắn với hình ảnh cá chép vượt vũ môn hóa rồng.
• Mâm mặn (nếu có): gà luộc, xôi, giò, canh, món xào; nhiều nhà miền Bắc thường có canh măng hoặc canh mọc.
• Mâm chay (nếu có): xôi, chè, các món rau củ, đậu phụ, nấm.

Mâm cúng không cần cầu kỳ hay đắt tiền. Nhiều gia đình chỉ dùng một đĩa hoa quả, một bộ mũ áo nhỏ và một bát cá chép vẫn đủ ý nghĩa. Vàng mã nên dùng tiết chế: đốt nhiều không làm lễ “lớn” hơn mà chỉ tốn kém và dễ gây nguy hiểm.

Cách bày lễ và trình tự cúng

1. Dọn bếp và bàn thờ: lau dọn gian bếp, nơi thờ trước ngày cúng. Nếu muốn bao sái (lau dọn) bàn thờ cuối năm, nhiều nhà làm trước hoặc ngay sau lễ Táo quân. Xem thêm nguyên tắc sắp đặt bàn thờ gia tiên.
2. Đặt lễ: phổ biến nhất là đặt mâm cúng ở bàn thờ gia tiên hoặc bàn thờ Thổ Công nếu nhà có; một số nhà đặt ở gian bếp. Bát cá chép đặt cạnh mâm.
3. Thắp hương và khấn: gia chủ thắp số lẻ nén hương, khấn ngắn gọn, rõ ràng. Lưu ý thắp hương an toàn, không để hương, nến gần rèm, giấy.
4. Hóa vàng và thả cá: chờ hương tàn khoảng hai phần ba, hóa vàng mã (nếu có) ở nơi an toàn rồi mang cá đi thả.

Bài khấn giản lược tham khảo

Không có văn khấn “chuẩn” duy nhất. Gia chủ có thể đọc theo sách văn khấn quen dùng hoặc khấn bằng lời của mình, đại ý như sau:

Nam mô A Di Đà Phật (3 lần).
Con kính lạy Đông Trù Tư mệnh Táo phủ Thần quân, cùng các vị thần linh cai quản trong nhà.
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ, con là [họ tên], ngụ tại [địa chỉ], cùng gia đình thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, kính tiễn Táo quân về trời.
Xin chứng giám lòng thành, bỏ qua những điều gia đình còn thiếu sót trong năm, phù hộ cả nhà bình an, hòa thuận, làm ăn ngay thẳng.
Nam mô A Di Đà Phật (3 lần).

Thả cá chép thế nào cho đúng?

Thả cá chép là phần nhiều người quan tâm, nhưng cũng là phần dễ gây phản cảm nếu làm vội. Vài điểm nên nhớ:

• Chọn ao, hồ, sông có nước sạch, gần nhà; tránh cống rãnh, nước tù đọng.
• Không ném cá từ trên cầu cao; nên xuống sát mép nước và thả nhẹ để cá không bị sốc hay chết.
• Không vứt túi nilon, chậu, vàng mã xuống nước; mang rác về hoặc bỏ đúng nơi quy định.
• Ở một số khu đô thị có điểm thu gom, thả cá tập trung; nên theo hướng dẫn tại chỗ.
• Nếu không tiện thả cá sống, có thể dùng cá chép giấy hoặc nuôi cá trong bể, chậu tại nhà. Tinh thần của việc này là thiện tâm, không phải hình thức.

Những điều nên tránh

• Mua lễ vật quá sức hoặc chạy theo mâm cỗ “càng to càng tốt”.
• Đốt vàng mã trong nhà, gần bình gas, dây điện, hoặc để trẻ nhỏ đứng sát lửa.
• Tin vào lời dọa “cúng sai sẽ gặp họa” để chi tiền cho dịch vụ đắt đỏ. Lễ Táo quân là dịp sum vầy và nhìn lại một năm, không phải thứ để lo sợ.
• Để bếp bừa bộn, bẩn trong những ngày cuối năm. Theo nghĩa thực tế, dọn bếp sạch sẽ cũng là cách chuẩn bị Tết tốt nhất.

Sau lễ ông Táo, gia đình chuẩn bị gì?

Sau 23 tháng Chạp, không khí Tết bắt đầu rõ rệt. Các gia đình thường dọn dẹp nhà cửa, đi tảo mộ, chuẩn bị lễ cúng tất niên, bày mâm ngũ quả và chuẩn bị lễ cúng giao thừa, thời điểm theo dân gian là lúc đón Táo quân trở về. Năm nay tháng Chạp thiếu, nên đêm giao thừa là đêm 29 tháng Chạp, tức 5/2/2027.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải cúng đúng ngày 23 tháng Chạp không?

Không bắt buộc. Ngày 23 là ngày chính theo phong tục, nhưng nhiều gia đình làm sớm hơn vài ngày cho phù hợp lịch làm việc. Hiếm nhà cúng sau ngày 23 vì theo quan niệm khi đó Táo quân đã lên đường.

Nhà chung cư không có ao hồ thì thả cá ở đâu?

Có thể mang cá tới hồ công viên gần nhà, điểm thả cá do địa phương bố trí, hoặc nuôi cá trong chậu, bể tại nhà. Dùng cá chép giấy cũng là lựa chọn được nhiều người chấp nhận.

Cúng chay hay cúng mặn tốt hơn?

Không có cách nào “tốt hơn” theo nghĩa tuyệt đối. Nhà theo đạo Phật hoặc ăn chay thường làm mâm chay; nhiều nhà khác làm mâm mặn để cả gia đình cùng thụ lộc. Hãy làm theo nếp nhà và điều kiện của mình.

Có cần mua mũ áo Táo quân không?

Phần lớn gia đình có dùng bộ mũ áo vì đây là nét truyền thống của lễ. Tuy vậy, bộ nhỏ, đơn giản là đủ; không cần mua loại lớn hay nhiều bộ.

Kết luận

Lễ ông Công ông Táo năm 2027 rơi vào thứ Bảy, 30/1/2027 (23 tháng Chạp năm Bính Ngọ). Một mâm lễ vừa đủ, gian bếp sạch sẽ, cá chép được thả nhẹ nhàng ở nơi nước sạch và không xả rác là cách giữ phong tục vừa đẹp vừa văn minh. Xem thêm lịch rằm, mùng Một và các ngày lễ cuối năm để chuẩn bị Tết Đinh Mùi chu đáo.

Ảnh đại diện: Cá chép cảnh tại Khu NNCNC tại Củ Chi (Cá chép KOI 2).JPG – Phương Huy, Wikimedia Commons (Public domain, đã cắt và thêm chữ).